Zawroty głowy a serce – kiedy warto podejrzewać zaburzenia rytmu?

Zawroty głowy należą do objawów bardzo częstych, ale jednocześnie trudnych do jednoznacznej interpretacji. U części pacjentów mają związek z błędnikiem, u innych z ciśnieniem tętniczym, odwodnieniem, niedokrwistością, stresem albo działaniem leków. Zdarza się jednak, że przyczyną są zaburzenia rytmu serca. W praktyce najważniejsze jest więc nie samo pytanie, czy zawroty głowy mogą mieć związek z sercem, ale to, jaki dokładnie mają charakter i w jakich okolicznościach się pojawiają. To właśnie od tego zależy, czy większe znaczenie ma diagnostyka laryngologiczna lub neurologiczna, czy raczej ocena kardiologiczna.

Z punktu widzenia serca szczególnie ważne są te dolegliwości, które przypominają stan przedomdleniowy, czyli uczucie osłabienia, niestabilności, mroczków przed oczami, odpływania, narastającej słabości lub bliskości utraty przytomności. Taki obraz częściej wiąże się z przejściowym zmniejszeniem przepływu krwi przez mózg niż z klasycznym zawrotem pochodzenia błędnikowego. Właśnie w tej grupie objawów trzeba myśleć o zaburzeniach rytmu serca, zwłaszcza jeśli zawrotom towarzyszą kołatanie, bardzo szybki albo bardzo wolny puls, zasłabnięcie lub omdlenie.

Jakie zawroty głowy częściej sugerują problem kardiologiczny?

Nie każde zawroty głowy są takie same. Część pacjentów używa tego określenia, mając na myśli wirowanie otoczenia, inni opisują chwiejność, a jeszcze inni nagłe osłabienie i uczucie, że za chwilę dojdzie do omdlenia. To ostatnie odczucie częściej wiąże się z układem krążenia. Jeżeli objaw polega głównie na uczuciu pustki w głowie, osłabienia, ciemnienia przed oczami, nagłego spadku sił albo bliskości utraty przytomności, przyczyna sercowa staje się bardziej prawdopodobna niż wtedy, gdy dominuje wyraźny zawrót wirowy związany ze zmianą położenia głowy.

W praktyce zaburzenia rytmu serca rzadziej dają klasyczny objaw wirowania, a częściej właśnie przedomdlenie lub nagłe osłabienie. Dzieje się tak dlatego, że problem nie wynika wtedy z ucha wewnętrznego, lecz z przejściowego pogorszenia ukrwienia mózgu. Jeżeli serce przez chwilę bije zbyt szybko albo zbyt wolno, rzut serca może się obniżyć na tyle, że pacjent odczuwa zawroty głowy, zamglenie widzenia albo stan bliski omdleniu.

Skopiuj kod: 6GJ8WBAQ

Jak zaburzenia rytmu serca mogą wywoływać zawroty głowy?

Mechanizm jest stosunkowo prosty. Gdy rytm serca staje się zbyt szybki, komory nie mają wystarczająco dużo czasu na prawidłowe wypełnienie krwią. Gdy rytm staje się zbyt wolny, serce nie pompuje wystarczającej objętości krwi. W obu sytuacjach może dojść do przejściowego spadku przepływu mózgowego. To właśnie wtedy pojawiają się zawroty głowy, osłabienie, zaburzenia widzenia, stan przedomdleniowy, a w cięższych przypadkach omdlenie.

Zawroty głowy pochodzenia arytmicznego mogą więc występować zarówno przy tachyarytmiach, jak i przy bradyarytmiach. Znaczenie mogą mieć napadowe częstoskurcze nadkomorowe, migotanie przedsionków z bardzo szybką odpowiedzią komór, częstoskurcze komorowe, ale także istotna bradykardia zatokowa czy bloki przedsionkowo-komorowe. Z punktu widzenia pacjenta kluczowe jest to, że sama obecność zawrotów głowy nie pozwala rozpoznać typu arytmii. Dopiero połączenie objawów z EKG lub monitorowaniem rytmu serca daje odpowiedź, czy rzeczywiście problem leży w pracy serca.

Kiedy warto szczególnie podejrzewać zaburzenia rytmu?

Podejrzenie zaburzeń rytmu rośnie wtedy, gdy zawroty głowy pojawiają się razem z kołataniem serca, uczuciem nierównego bicia serca albo nagłą zmianą częstości tętna. Znaczenie ma także nagły początek objawów i ich krótki, napadowy przebieg. Jeżeli pacjent czuje się dobrze, po czym nagle pojawiają się zawroty głowy i równocześnie wyraźne kołatanie lub uczucie, że serce pracuje zbyt szybko albo zbyt wolno, tło arytmiczne staje się bardziej prawdopodobne. Podobnie jest wtedy, gdy epizody kończą się równie gwałtownie, jak się zaczęły.

Niepokój powinny budzić także zawroty głowy występujące podczas wysiłku, bezpośrednio po wysiłku albo w pozycji leżącej. Taki przebieg nie jest typowy dla łagodnych przyczyn błędnikowych i częściej kieruje uwagę w stronę problemu kardiologicznego. Istotne znaczenie ma również dodatni wywiad w kierunku choroby serca, przebytych omdleń, nieprawidłowego EKG, rodzinnego występowania nagłego zgonu sercowego lub niewyjaśnionych utrat przytomności. W takich sytuacjach próg do rozpoczęcia diagnostyki serca powinien być wyraźnie niższy.

Kiedy przyczyna sercowa jest mniej prawdopodobna?

Mniej prawdopodobne tło kardiologiczne występuje wtedy, gdy zawroty głowy mają wyraźny charakter wirowy, są prowokowane ruchami głowy, przewracaniem się w łóżku albo zmianą ułożenia ciała bez towarzyszącego kołatania czy zasłabnięcia. Podobnie jest wtedy, gdy dominują objawy ze strony ucha, takie jak szum uszny, pełność w uchu czy pogorszenie słuchu. Taki obraz częściej przemawia za przyczyną błędnikową niż za arytmią.

Nie oznacza to oczywiście, że układ krążenia można wtedy całkowicie wykluczyć. Chodzi raczej o to, że w praktyce kardiologicznej największe znaczenie mają zawroty przypominające przedomdlenie, a nie typowy zawrót wirowy.

Jakie objawy towarzyszące są szczególnie ważne?

Największe znaczenie alarmowe mają omdlenie, stan przedomdleniowy, ból w klatce piersiowej, duszność, wyraźne kołatanie serca i nagłe osłabienie. Jeżeli zawroty głowy współistnieją z którymkolwiek z tych objawów, prawdopodobieństwo istotnej przyczyny sercowej rośnie. Dodatkowo niepokojące są epizody związane z tętnem wyraźnie przekraczającym 120/min lub przeciwnie — bardzo wolnym, a także sytuacje, w których objawy pojawiają się podczas aktywności fizycznej.

Warto też pamiętać, że pacjenci z chorobą serca, po zawale, z niewydolnością serca, kardiomiopatią albo znaczącą wadą zastawkową mają wyższe ryzyko, że zawroty głowy będą miały znaczenie kardiologiczne. Podobnie jest u osób, u których w rodzinie występował nagły zgon sercowy lub nawracające niewyjaśnione omdlenia. W takich sytuacjach nawet pozornie niecharakterystyczne zawroty głowy powinny być oceniane bardziej wnikliwie.

Jak wygląda diagnostyka, gdy podejrzewa się zaburzenia rytmu?

Podstawą jest dokładny wywiad i badanie fizykalne. Trzeba ustalić, czy objaw przypomina wirowanie, chwiejność czy raczej przedomdlenie, jak długo trwa, w jakich sytuacjach się pojawia, czy towarzyszy mu kołatanie serca i czy pacjent traci przytomność. W ocenie przydatne są również pomiary tętna i ciśnienia, w tym pomiar po zmianie pozycji ciała, ponieważ część objawów może wynikać z hipotensji ortostatycznej lub innych zaburzeń regulacji autonomicznej, a nie z samej arytmii.

Jednym z pierwszych badań powinno być 1EKG. Nawet jeśli podczas wizyty nie ma objawów, zapis może ujawnić cechy bloku przewodzenia, migotania przedsionków, zespołów preekscytacji, wydłużonego QT albo innych nieprawidłowości zwiększających ryzyko arytmii. Jeśli EKG nie daje odpowiedzi, a objawy są napadowe, kolejnym krokiem jest zwykle ambulatoryjne monitorowanie rytmu serca.

Kiedy warto wykonać holter?

Holter EKG jest szczególnie przydatny wtedy, gdy zawroty głowy pojawiają się nawracająco, ale nie udało się ich uchwycić w standardowym EKG. Badanie ma największą wartość wtedy, gdy objawy występują często, na przykład codziennie albo co kilka dni. Pozwala wtedy sprawdzić, czy w chwili zawrotów głowy dochodzi do przyspieszenia rytmu, zwolnienia pracy serca, pauz zatokowych albo innych zaburzeń przewodzenia.

Trzeba jednak pamiętać, że krótkie monitorowanie nie zawsze wystarcza. Jeśli objawy występują rzadziej, większą wartość może mieć dłuższe monitorowanie zdarzeń. Im rzadsze są epizody, tym większe znaczenie ma odpowiednie dopasowanie czasu rejestracji do częstości objawów. Prawidłowy wynik krótkiego holtera nie wyklucza więc zaburzeń rytmu, jeśli pacjent w czasie badania nie miał typowych dolegliwości.

Kiedy trzeba pilnie szukać pomocy?

Pilnej oceny wymagają zawroty głowy połączone z omdleniem, silnym bólem w klatce piersiowej, znaczną dusznością, wyraźnym kołataniem serca, bardzo szybkim lub bardzo wolnym tętnem oraz objawami pojawiającymi się podczas wysiłku. Również nagłe zawroty głowy u pacjenta z już rozpoznaną chorobą serca albo z dodatnim wywiadem rodzinnym nie powinny być bagatelizowane. W takich sytuacjach trzeba jak najszybciej wykluczyć niebezpieczne zaburzenia rytmu lub inne istotne przyczyny sercowe.

Zawroty głowy a serce – podsumowanie

Zawroty głowy mogą mieć wiele przyczyn, ale wtedy, gdy przypominają stan przedomdleniowy, pojawiają się nagle, współistnieją z kołataniem serca lub omdleniem i występują podczas wysiłku albo u osoby z chorobą serca, warto wyraźnie brać pod uwagę zaburzenia rytmu. Największe znaczenie ma dokładny opis objawu, ponieważ to on pozwala odróżnić problem bardziej typowy dla błędnika od dolegliwości wynikających z przejściowego spadku przepływu mózgowego.

W praktyce nie da się odpowiedzieć na pytanie o przyczynę samym pomiarem tętna czy ciśnienia w domu. Jeśli zawroty głowy nawracają, są połączone z kołataniem serca, zasłabnięciem albo innymi objawami alarmowymi, warto wykonać EKG, a w razie potrzeby także holter lub dłuższe monitorowanie rytmu. To właśnie takie postępowanie pozwala ustalić, czy za objawami rzeczywiście stoi serce.