Zaburzenia rytmu serca – jak się objawiają i jak je leczyć?

Zaburzenia rytmu serca, czyli arytmie, mogą przybierać różne formy – od łagodnych do zagrażających życiu. Objawiają się m.in. kołataniem, zawrotami głowy czy omdleniami, a czasem przebiegają bezobjawowo i prowadzą do poważnych powikłań, takich jak udar mózgu. Dowiedz się, jakie są przyczyny arytmii, jak je rozpoznać i jakie metody leczenia stosuje współczesna kardiologia.

Czym są zaburzenia rytmu serca?

Zaburzenia rytmu serca, nazywane arytmiami, to nieprawidłowości w częstości lub regularności pracy serca. Mogą one polegać na jego przyspieszonej lub zwolnionej pracy, a rytm może być zarówno miarowy, jak i niemiarowy.

Prawidłowe funkcjonowanie serca jest możliwe dzięki skoordynowanej pracy układu bodźco-przewodzącego. To on odpowiada za powstawanie i przekazywanie impulsów elektrycznych, które inicjują skurcze mięśnia sercowego. Naturalnym rozrusznikiem jest węzeł zatokowo-przedsionkowy, generujący w warunkach spoczynku u dorosłych rytm zatokowy z częstością 60–100 uderzeń na minutę. Następnie impulsy są przekazywane do przedsionków, węzła przedsionkowo-komorowego, a dalej przez pęczek Hissa i włókna Purkinjego – do komór serca.

Nieprawidłowości w tym układzie mogą powstawać na dwa sposoby: w wyniku zaburzeń generowania impulsów lub zakłóceń w ich przewodzeniu. Może dochodzić do tzw. bloków przewodzenia, a także powstawania dodatkowych pobudzeń lub krążenia impulsów w pętlach, które wielokrotnie pobudzają mięsień sercowy. W efekcie rytm serca staje się zbyt szybki lub zbyt wolny, co obniża jego wydolność i ogranicza zdolność dostarczania tlenu oraz substancji odżywczych do tkanek organizmu.

Skopiuj kod: 6GJ8WBAQ

Podział zaburzeń rytmu serca

Zaburzenia rytmu serca można klasyfikować na kilka sposobów, w zależności od mechanizmu ich powstawania oraz wpływu na częstość pracy serca.

Podstawowy podział zaburzeń rytmu serca rozróżnia:

• bradyarytmie – rytmy wolne, w których serce bije rzadziej niż 60 razy na minutę,
• tachyarytmie – rytmy szybkie, w których częstość przekracza 100 uderzeń na minutę.

Biorąc pod uwagę podział kliniczny rozróżniamy: zaburzenia automatyzmu i przewodzenia, nadkomorowe zaburzenia rytmu serca oraz komorowe zaburzenia rytmu serca.

Zaburzenia automatyzmu i przewodzenia:

• wynikają z nieprawidłowego wytwarzania impulsów w węźle zatokowo-przedsionkowym (dysfunkcja naturalnego rozrusznika) lub z zaburzeń ich przewodzenia między przedsionkami i komorami (bloki przedsionkowo-komorowe) albo wewnątrz komór (bloki śródkomorowe),
• prowadzą zwykle do spowolnienia pracy serca, co w niektórych przypadkach wymaga zastosowania stymulatora.

Nadkomorowe zaburzenia rytmu serca:

• powstają powyżej komór, w obrębie mięśnia przedsionków lub układu bodźco-przewodzącego i obejmują:
  • pojedyncze pobudzenia dodatkowe nadkomorowe,
  • częstoskurcz zatokowy,
  • częstoskurcz nadkomorowy,
  • trzepotanie przedsionków,
  • migotanie przedsionków.

Najczęstsze jest migotanie przedsionków, w którym przedsionki pobudzane są chaotycznie z częstością 350-700 na minutę. Skutkuje to nieregularną pracą komór i brakiem efektywnego skurczu przedsionków. Powoduje to zaburzenia przepływu krwi i sprzyja powstawaniu zakrzepów, które mogą prowadzić do udaru mózgu.

Komorowe zaburzenia rytmu serca:

• powstają w obrębie komór i należą do najpoważniejszych arytmii i zalicza się do nich:
  • pojedyncze pobudzenia dodatkowe komorowe,
  • częstoskurcz komorowy,
  • trzepotanie komór,
  • migotanie komór.

Szczególnie groźne jest migotanie komór, w którym skurcze są nieskoordynowane, a serce traci zdolność tłoczenia krwi. Prowadzi to do zatrzymania krążenia i wymaga natychmiastowej interwencji medycznej.

Jakie są objawy zaburzeń rytmu serca?

Objawy arytmii mogą być bardzo zróżnicowane – od łagodnych i mało dokuczliwych, aż po takie, które zagrażają życiu. Ich nasilenie zależy od rodzaju zaburzenia i stopnia, w jakim wpływa ono na wydolność serca. Dolegliwości mogą utrzymywać się stale albo występować napadowo, np. po wysiłku fizycznym czy w sytuacjach stresowych.

Do najczęściej zgłaszanych objawów należą:

• kołatanie serca – nieprzyjemne uczucie silnego, przyspieszonego lub nierównego bicia serca,
• uczucie „uciekania serca” – wrażenie przemieszczania się serca ku gardłu lub żołądkowi,
• ból w klatce piersiowej lub kłucie w okolicy przedsercowej,
• duszność, niepokój i lęk,
• osłabienie i szybka męczliwość, a także spadek tolerancji wysiłku,
• problemy z koncentracją, pogorszenie pamięci, apatia,
• zawroty głowy, mroczki przed oczami, omdlenia.

Warto podkreślić, że arytmia nie zawsze daje wyraźne sygnały. U części pacjentów przebiega bezobjawowo, a jej pierwszym powikłaniem może być udar mózgu lub nagłe zatrzymanie krążenia.

Przyczyny zaburzeń rytmu serca

Arytmie mogą mieć wiele źródeł – zarówno związanych bezpośrednio z chorobami serca, jak i wynikających z zaburzeń ogólnoustrojowych czy czynników środowiskowych. Poniżej przedstawiono najczęstsze przyczyny:

• choroby serca – m.in. choroba niedokrwienna, zawał mięśnia sercowego, zapalenie mięśnia sercowego, kardiomiopatie, wady zastawkowe, niewydolność serca,
• uwarunkowania genetyczne – mutacje w obrębie kanałów jonowych predysponujące do arytmii,
• nadciśnienie tętnicze i płucne,
• zaburzenia elektrolitowe – zmiany stężenia potasu, magnezu, sodu czy wapnia we krwi,
• czynniki psychiczne – stres, silne emocje, nerwica, depresja,
• zaburzenia hormonalne – np. nadczynność tarczycy czy guz nadnerczy wydzielający adrenalinę,
• używki – nadmierne spożycie kawy i alkoholu, palenie papierosów, stosowanie narkotyków,
• leki – m.in. niektóre leki antyarytmiczne, beta-blokery (szczególnie ich nagłe odstawienie), leki moczopędne czy preparaty stosowane w chorobach układu oddechowego,
• inne czynniki – gorączka, ciąża, hipoglikemia, intensywny wysiłek fizyczny, menopauza, anemia, zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej.

Jak diagnozuje się zaburzenia rytmu serca?

W przypadku wystąpienia objawów sugerujących arytmię, takich jak kołatanie serca, zawroty głowy czy omdlenia, konieczna jest dokładna diagnostyka. Podstawowym badaniem jest elektrokardiografia (EKG), która pozwala ocenić czynność elektryczną serca za pomocą elektrod umieszczonych na powierzchni ciała.

Ponieważ wiele zaburzeń rytmu ma charakter napadowy i nie występuje w momencie badania, stosuje się holter EKG. Jest to 24-godzinne, a niekiedy nawet kilkudniowe monitorowanie pracy serca za pomocą przenośnego rejestratora. Dzięki ciągłemu zapisie możliwe jest wykrycie krótkotrwałych i trudnych do uchwycenia arytmii.

W bardziej zaawansowanej diagnostyce wykorzystuje się:

• badanie elektrofizjologiczne – polegające na wprowadzeniu elektrod stymulujących do wnętrza serca,
• stymulację przezprzełykową przedsionka – mniej inwazyjną metodę oceny przewodzenia impulsów elektrycznych.

Dodatkowo aby ustalić przyczyny arytmii i ocenić ogólną kondycję serca, lekarz może zlecić:

• ECHO serca (echokardiografię),
• próbę wysiłkową,
• badania laboratoryjne – obejmujące m.in. oznaczenie elektrolitów, glukozy czy hormonów.

Leczenie zaburzeń rytmu serca

Terapia arytmii jest dobierana indywidualnie i zależy od rodzaju zaburzeń, ich nasilenia oraz ogólnego stanu zdrowia pacjenta. Diagnostyką i leczeniem zajmuje się lekarz kardiolog, który może zaproponować zarówno leczenie farmakologiczne, jak i metody inwazyjne.

Leczenie farmakologiczne

Podstawą terapii są leki antyarytmiczne, które stabilizują pracę serca i zmniejszają ryzyko nawrotu objawów. Ich dobór wymaga kontroli specjalisty, ponieważ działają w różny sposób na układ przewodzenia i mogą powodować działania niepożądane.

Leczenie inwazyjne

W przypadku nieskuteczności leków lub ciężkiego przebiegu arytmii stosuje się procedury zabiegowe, takie jak:

• kardiowersja elektryczna – kontrolowane wyładowanie prądu przywracające prawidłowy rytm serca,
• ablacja – przezskórna lub chirurgiczna metoda polegająca na celowym uszkodzeniu fragmentu mięśnia sercowego odpowiedzialnego za powstawanie arytmii; w miejscu zabiegu tworzy się blizna blokująca przewodzenie nieprawidłowych impulsów,
• wszczepienie kardiowertera-defibrylatora (ICD) – urządzenia monitorującego rytm serca i w razie potrzeby automatycznie przerywającego groźne arytmie.

Działania wspomagające

W niektórych przypadkach, zwłaszcza przy częstoskurczu nadkomorowym, można zastosować proste techniki zwiększające aktywność układu przywspółczulnego, takie jak:

• próba Valsalvy,
• masaż zatoki szyjnej.

Takie działania mogą pomóc w przerwaniu epizodu arytmii, jednak zawsze powinny być wykonywane zgodnie z zaleceniami lekarza.

Arytmie to złożona grupa zaburzeń pracy serca, których wspólnym mianownikiem jest zakłócenie prawidłowego rytmu. Mogą wynikać z chorób serca, zaburzeń hormonalnych, elektrolitowych czy wpływu używek. Objawiają się w różny sposób – od uczucia kołatania, przez osłabienie, aż po omdlenia.

Diagnostyka opiera się na badaniu EKG oraz całodobowym monitorowaniu pracy serca metodą Holtera. W leczeniu wykorzystuje się zarówno farmakoterapię, jak i nowoczesne metody zabiegowe, w tym kardiowersję, ablację czy implantację kardiowertera-defibrylatora. Nieleczone arytmie mogą prowadzić do poważnych powikłań, dlatego każdy niepokojący objaw wymaga konsultacji kardiologicznej i odpowiedniego postępowania.

Najczęstsze pytania o zaburzenia rytmu serca

Arytmie budzą wiele pytań – od tego, jak je rozpoznać, po możliwości leczenia i profilaktyki. Poniżej znajdziesz odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania dotyczące zaburzeń rytmu serca.

Czy zaburzenia rytmu serca są groźne?

To zależy od rodzaju i nasilenia arytmii. Łagodne postacie mogą nie powodować poważnych konsekwencji, ale niektóre są bezpośrednim zagrożeniem życia – prowadzą do udaru mózgu, zawału czy nagłego zatrzymania krążenia. Dlatego każdy niepokojący objaw wymaga konsultacji z kardiologiem.

Jakie są typowe objawy arytmii?

Najczęściej pojawia się uczucie kołatania serca, nierówne lub przyspieszone bicie, zawroty głowy i duszność. Czasem występują też omdlenia, ból w klatce piersiowej czy nagłe osłabienie. U części osób arytmia przebiega bezobjawowo i pierwszym sygnałem może być dopiero powikłanie, np. udar.

Co może powodować zaburzenia rytmu serca?

Przyczyną arytmii są zarówno choroby serca (np. choroba wieńcowa, wady zastawkowe, niewydolność), jak i inne czynniki – zaburzenia hormonalne, elektrolitowe, przewlekły stres, nadużywanie alkoholu, palenie papierosów czy stosowanie niektórych leków. Czasem źródłem są też uwarunkowania genetyczne.

Jakie badania wykrywają arytmię?

Podstawą jest EKG, ale ponieważ arytmie bywają napadowe, często stosuje się holter EKG – całodobowe monitorowanie pracy serca. Uzupełniająco wykonuje się ECHO serca, próbę wysiłkową czy badania laboratoryjne. W trudnych przypadkach stosuje się badanie elektrofizjologiczne.

Jak można leczyć zaburzenia rytmu serca?

Leczenie zależy od rodzaju arytmii. Stosuje się leki antyarytmiczne, zabiegi takie jak kardiowersja czy ablacja, a w niektórych przypadkach wszczepia się kardiowerter-defibrylator. W łagodniejszych epizodach pomocne bywają techniki zwiększające napięcie nerwu błędnego, np. próba Valsalvy.

Czy arytmia zawsze oznacza konieczność leczenia?

Nie każda arytmia wymaga agresywnej terapii. Część z nich jest łagodna i nie stanowi dużego zagrożenia, dlatego decyzję o leczeniu podejmuje lekarz na podstawie badań i ogólnego ryzyka sercowo-naczyniowego. Nawet jeśli nie ma potrzeby stosowania leków czy zabiegów, wskazana jest kontrola i obserwacja.

Czy styl życia ma wpływ na arytmię?

Tak, codzienne nawyki odgrywają ogromną rolę. Regularny sen, unikanie nadmiaru kawy i alkoholu, rezygnacja z palenia, aktywność fizyczna i techniki redukcji stresu mogą ograniczyć częstotliwość epizodów arytmii i poprawić komfort życia.