Zatorowość płucna – co to jest? Objawy, przyczyny i leczenie

Nagła duszność, ból w klatce piersiowej, przyspieszone bicie serca – to objawy, których nie można ignorować. Zatorowość płucna jest poważnym zagrożeniem dla życia, a czas odgrywa tu decydującą rolę. Sprawdź, jakie są jej przyczyny, objawy, metody diagnostyki i leczenia, a także jak zmniejszyć ryzyko zachorowania.

Czym jest zatorowość płucna?

Zatorowość płucna to stan, w którym dochodzi do nagłego zablokowania jednej lub kilku tętnic płucnych przez materiał zatorowy, najczęściej skrzeplinę powstałą w żyłach głębokich kończyn dolnych lub miednicy. Oderwana od ściany naczynia krewna skrzeplina przemieszcza się wraz z prądem krwi do płuc, gdzie blokuje przepływ krwi w części układu krążenia. Skutkiem jest zaburzenie wymiany gazowej i przeciążenie prawej komory serca.

To poważne, potencjalnie śmiertelne schorzenie, które wymaga natychmiastowego rozpoznania i wdrożenia leczenia. Opóźnienie diagnostyki może prowadzić do ciężkich powikłań, w tym nagłego zatrzymania krążenia. Dlatego każda nagła duszność, ból w klatce piersiowej czy niewyjaśnione omdlenie powinny skłaniać do pilnej konsultacji medycznej.

Przyczyny zatorowości płucnej i czynniki ryzyka

Rozwój zatorowości płucnej najczęściej jest skutkiem powstania zakrzepu w układzie żylnym, który następnie przemieszcza się do tętnic płucnych. Mechanizm powstawania zakrzepicy dobrze opisuje triada Virchowa, obejmująca trzy główne czynniki:

Skopiuj kod: 6GJ8WBAQ

• zwolnienie przepływu krwi – występuje np. podczas długotrwałego unieruchomienia po operacji, w trakcie długiej podróży czy przy przewlekłym leżeniu w łóżku;
• uszkodzenie ściany naczynia – może być skutkiem urazu, zabiegu chirurgicznego, stanu zapalnego lub działania cewnika naczyniowego;
• nadkrzepliwość – wrodzona (np. trombofilia) lub nabyta, związana z chorobami nowotworowymi, ciążą, stosowaniem niektórych leków czy zaburzeniami hormonalnymi.

Poza mechanizmami opisanymi w triadzie Virchowa istnieje szereg dodatkowych czynników, które zwiększają ryzyko wystąpienia zatorowości płucnej. Należą do nich m.in.:

• długotrwałe unieruchomienie spowodowane urazem, chorobą lub podróżą,
• wrodzone lub nabyte zaburzenia krzepnięcia krwi (trombofilia),
• choroby przewlekłe, takie jak niewydolność serca, nowotwory, choroby zapalne jelit,
• ciąża i okres połogu,
• stosowanie hormonalnej terapii zastępczej lub antykoncepcji doustnej,
• przebyte zakażenie COVID-19, które może nasilać krzepliwość krwi,
• choroby autoimmunologiczne i przewlekłe stany zapalne.

Wielu pacjentów ma kilka czynników ryzyka jednocześnie, co dodatkowo zwiększa prawdopodobieństwo powstania zakrzepu i jego przemieszczenia do płuc.

Objawy zatorowości płucnej – jak rozpoznać zagrożenie?

Zatorowość płucna może mieć różny obraz kliniczny – od łagodnych do ciężkich i gwałtownych dolegliwości. Nasilenie objawów zależy m.in. od wielkości i liczby zatkanych tętnic oraz ogólnego stanu zdrowia pacjenta. Do najbardziej charakterystycznych symptomów należą:

• nagła duszność, często pojawiająca się bez wyraźnej przyczyny,
• ból w klatce piersiowej, zwykle nasilający się przy głębokim oddechu lub kaszlu,
• suchy kaszel, a w niektórych przypadkach także krwioplucie,
• przyspieszone bicie serca (tachykardia) i szybki oddech (tachypnoe),
• ogólne osłabienie, nadmierna potliwość,
• sinica – sinienie ust i skóry wynikające z niedotlenienia,
• zawroty głowy i omdlenia związane z zaburzeniami krążenia.

Zdarza się, że pierwsze oznaki zatorowości płucnej dotyczą kończyn dolnych, w których powstaje zakrzep. W takim przypadku mogą wystąpić:

• obrzęk stopy lub łydki,
• ból kończyny dolnej, szczególnie nasilający się przy chodzeniu lub ucisku,
• poszerzenie i uwypuklenie żył szyjnych,
• zaburzenia koncentracji spowodowane niedotlenieniem mózgu,
• miejscowa lub uogólniona sinica.

Objawy mniej typowe często są bagatelizowane, co może opóźnić postawienie diagnozy i rozpoczęcie leczenia.

Diagnostyka zatorowości płucnej – jakie badania należy wykonać?

Rozpoznanie zatorowości płucnej wymaga szybkiego i kompleksowego postępowania diagnostycznego, obejmującego zarówno badania laboratoryjne, jak i obrazowe. W diagnostyce laboratoryjnej duże znaczenie ma oznaczenie stężenia D-dimerów – ich podwyższony poziom może świadczyć o obecności zakrzepu w organizmie. W ocenie ryzyka stosuje się także oznaczenie troponin i peptydów natriuretycznych, które pomagają ocenić obciążenie serca i stopień jego uszkodzenia.

Wśród badań obrazowych i funkcjonalnych wykonuje się m.in.:

• RTG klatki piersiowej – pozwala wykluczyć inne przyczyny objawów, choć nie jest specyficzne dla zatorowości,
• angiografię tomografii komputerowej (angio-TK) – podstawowe badanie potwierdzające obecność zatoru,
• scyntygrafię płuc – przydatną w przypadku przeciwwskazań do angio-TK,
• EKG – może ujawnić zmiany pośrednio sugerujące zatorowość. W wybranych sytuacjach lekarz może zalecić holter EKG umożliwiający całodobową lub kilkudniową rejestrację rytmu serca,
• echokardiografię – szczególnie w przypadkach ciężkiego stanu pacjenta,
• arteriografię – stosowaną w wybranych przypadkach, gdy inne metody nie dają jednoznacznych wyników.

Połączenie wyników badań laboratoryjnych z obrazowymi pozwala szybko potwierdzić lub wykluczyć zatorowość płucną oraz ocenić jej nasilenie.

Jak wygląda leczenie zatorowości płucnej?

Postępowanie w zatorowości płucnej zależy od stopnia nasilenia objawów, ryzyka powikłań i ogólnego stanu pacjenta. W każdym przypadku priorytetem jest szybkie przywrócenie prawidłowego przepływu krwi przez tętnice płucne oraz zapobieganie kolejnym epizodom.

Pomoc natychmiastowa

Pierwszym krokiem jest zapewnienie pacjentowi dostępu do tlenu w celu poprawy utlenowania organizmu. Równocześnie stabilizuje się parametry krążeniowe, a podczas transportu zaleca się pozycję półsiedzącą, co zmniejsza obciążenie serca i ułatwia oddychanie.

Leki przeciwzakrzepowe i trombolityczne

Leczenie farmakologiczne obejmuje podanie heparyny w postaci dożylnej lub podskórnej, co hamuje dalsze powiększanie się skrzepliny. W ciężkich przypadkach, zwłaszcza przy masywnej zatorowości zagrażającej życiu, stosuje się leki trombolityczne (np. alteplazę), które rozpuszczają istniejący zakrzep. Dobór terapii zależy od oceny ryzyka i przeciwwskazań.

Interwencje inwazyjne

Gdy leczenie farmakologiczne jest niewystarczające lub przeciwwskazane, rozważa się zabiegi mechanicznego usunięcia zatoru. Może to być embolektomia chirurgiczna lub rozdrobnienie skrzepliny z użyciem specjalnego cewnika wprowadzane do tętnicy płucnej. Takie procedury stosuje się w wyspecjalizowanych ośrodkach.

Leczenie przewlekłe

Po opanowaniu ostrego epizodu konieczne jest kontynuowanie terapii przeciwzakrzepowej, najczęściej w formie doustnych antykoagulantów. Czas trwania leczenia zależy od przyczyny zatorowości i obecności czynników ryzyka – może wynosić od kilku miesięcy do całego życia. Regularne kontrole lekarskie i badania pozwalają monitorować skuteczność terapii oraz bezpieczeństwo jej stosowania.

Możliwe powikłania i rokowania przy zatorowości płucnej

Zatorowość płucna jest poważnym zagrożeniem dla życia – w przypadku braku leczenia śmiertelność może sięgać nawet około 30%, a ryzyko to rośnie wraz z rozległością i masywnością zatoru.

Nawet po skutecznym leczeniu ostrego epizodu mogą pojawić się powikłania przewlekłe. Jednym z najpoważniejszych jest nadciśnienie płucne, które rozwija się w wyniku utrzymującego się zwiększonego oporu w naczyniach płucnych. W konsekwencji dochodzi do przeciążenia i osłabienia prawej komory serca, co może prowadzić do jej niewydolności.

Rokowanie poprawia szybkie rozpoznanie choroby i wdrożenie odpowiedniego leczenia. Wczesna interwencja, zarówno farmakologiczna, jak i – w razie potrzeby – zabiegowa, zwiększa szanse na pełny powrót do zdrowia oraz minimalizuje ryzyko długofalowych powikłań. Regularne kontrole i profilaktyka zakrzepicy są szczególnie istotne u osób obciążonych czynnikami ryzyka.

Profilaktyka zatorowości płucnej

Zatorowość płucna to stan wymagający natychmiastowej reakcji – szybkie rozpoznanie i leczenie decydują o dalszym przebiegu choroby i ograniczeniu ryzyka powikłań. Świadomość objawów i czynników ryzyka może pomóc w szybszym zgłoszeniu się po pomoc medyczną, co w przypadku tego schorzenia ma kluczowe znaczenie.

Profilaktyka obejmuje działania zmniejszające ryzyko powstania zakrzepów. W codziennym życiu oznacza to m.in. unikanie długotrwałego unieruchomienia, wczesne uruchamianie po zabiegach operacyjnych, stosowanie wyrobów uciskowych w wybranych sytuacjach oraz przestrzeganie zaleceń lekarskich przy stwierdzonych zaburzeniach krzepnięcia. Istotne jest także leczenie chorób przewlekłych, które mogą zwiększać krzepliwość krwi, oraz regularne konsultacje w przypadku dodatkowych obciążeń zdrowotnych.

Wczesna profilaktyka, połączona z czujnością na niepokojące objawy, może znacząco zmniejszyć ryzyko wystąpienia zatorowości płucnej i jej powikłań.

Najczęściej zadawane pytania o zatorowość płucną

Zatorowość płucna to stan nagły, w którym liczy się szybka diagnoza i odpowiednie leczenie. Poniżej znajdziesz odpowiedzi na pytania, które pacjenci zadają najczęściej.

Jakie są główne objawy zatorowości płucnej?

Najczęściej pojawia się nagła duszność, ból w klatce piersiowej nasilający się przy oddychaniu, przyspieszone tętno oraz suchy kaszel. W cięższych przypadkach może wystąpić krwioplucie, zawroty głowy lub omdlenia.

Co powoduje zatorowość płucną?

Najczęściej jest skutkiem zakrzepicy żył głębokich, gdy skrzeplina przemieszcza się do tętnic płucnych. Do rozwoju choroby przyczyniają się m.in. unieruchomienie, uszkodzenie ściany naczyń, zaburzenia krzepnięcia, choroby przewlekłe czy ciąża.

Jak diagnozuje się zatorowość płucną?

Wykonuje się badania krwi, m.in. D-dimery, oraz badania obrazowe, takie jak angio-TK, scyntygrafia płuc, EKG czy echokardiografia. W niektórych sytuacjach pomocny jest także holter EKG, umożliwiający dłuższą rejestrację pracy serca.

Czy zatorowość płucna jest wyleczalna?

Przy szybkim rozpoznaniu i wdrożeniu leczenia rokowanie jest dobre. Terapia obejmuje leki przeciwzakrzepowe, a w cięższych przypadkach także leczenie trombolityczne lub zabiegowe. Nieleczona choroba wiąże się jednak z wysokim ryzykiem zgonu i powikłań.