Zapalenie mięśnia sercowego – objawy, przyczyny i leczenie

Zapalenie mięśnia sercowego to choroba, której nie wolno bagatelizować. Może pojawić się po zwykłej infekcji, a w skrajnych przypadkach prowadzić do groźnych zaburzeń pracy serca. Im szybciej zostanie rozpoznana i leczona, tym większe szanse na pełny powrót do zdrowia. Sprawdź, jakie są jej przyczyny, objawy i metody leczenia, aby w porę zareagować i chronić serce.

Czym jest zapalenie mięśnia sercowego?

Zapalenie mięśnia sercowego (myocarditis) to stan zapalny obejmujący tkankę serca, najczęściej rozwijający się w następstwie infekcji wirusowej, rzadziej bakteryjnej lub innego czynnika uszkadzającego. Proces zapalny może zaburzać prawidłowe przewodzenie impulsów elektrycznych i osłabiać kurczliwość mięśnia, co w konsekwencji prowadzi do arytmii, a w cięższych przypadkach – do niewydolności serca. Choroba może mieć przebieg od łagodnego po zagrażający życiu, dlatego wymaga szybkiej diagnozy i odpowiedniego leczenia.

Jakie mogą być przyczyny zapalenia mięśnia sercowego?

Przyczyny zapalenia mięśnia sercowego można podzielić na dwie główne grupy: zakaźne i niezakaźne.

Do przyczyn zakaźnych zalicza się przede wszystkim infekcje wirusowe, które są najczęstszym źródłem stanu zapalnego. Mogą to być m.in. wirusy:

Skopiuj kod: 6GJ8WBAQ

• Coxsackie typu B,
• adenowirusy,
• parwowirus B19,
• wirus grypy czy SARS-CoV-2.

Rzadziej za rozwój choroby odpowiadają bakterie, takie jak Borrelia burgdorferi (czynnik etiologiczny boreliozy), Corynebacterium diphtheriae (błonica) czy paciorkowce ropotwórcze. W sporadycznych przypadkach zapalenie może być następstwem zakażenia grzybami (np. Candida, Aspergillus) lub pasożytami (np. Toxoplasma gondii, Trypanosoma cruzi).

Przyczyny niezakaźne obejmują choroby o podłożu autoimmunologicznym, w których układ odpornościowy błędnie rozpoznaje własne tkanki jako obce i je atakuje, prowadząc do uszkodzenia mięśnia sercowego. Do tej grupy należą m.in.:

• toczeń rumieniowaty układowy,
• zapalenie wielomięśniowe,
• reumatoidalne zapalenie stawów.

Zapalenie mięśnia sercowego może być również skutkiem działania niektórych leków (np. niektóre cytostatyki, leki przeciwpadaczkowe), toksyn środowiskowych, metali ciężkich czy promieniowania jonizującego. W części przypadków przyczyna pozostaje nieustalona, mimo przeprowadzenia szerokiej diagnostyki.

Objawy zapalenia mięśnia sercowego – jak rozpoznać chorobę?

Objawy zapalenia mięśnia sercowego mogą być bardzo zróżnicowane — od łagodnych i mało charakterystycznych po gwałtownie narastające, wymagające natychmiastowej pomocy medycznej. Do objawów ze strony serca należą przede wszystkim:

• ból w klatce piersiowej (często opisywany jako kłujący lub uciskający),
• uczucie kołatania serca lub nieregularnego rytmu,
• duszność nasilająca się przy wysiłku, a w cięższych przypadkach również w spoczynku.

Może pojawić się szybka męczliwość, spadek tolerancji wysiłku, a także obrzęki kończyn dolnych i okolic kostek wynikające z rozwijającej się niewydolności serca.

Objawy ogólne często poprzedzają lub towarzyszą dolegliwościom kardiologicznym i mają związek z infekcją, która zapoczątkowała stan zapalny. Mogą to być gorączka, uczucie ogólnego rozbicia, nudności, wymioty, biegunka, a także bóle mięśni i głowy.

W przebiegu choroby możliwy jest szeroki zakres nasilenia symptomów — od formy niemal bezobjawowej, po ciężkie, gwałtownie rozwijające się postacie z ostrą niewydolnością serca czy groźnymi zaburzeniami rytmu. Z tego powodu wszelkie niepokojące dolegliwości kardiologiczne, szczególnie po niedawnej infekcji, wymagają pilnej konsultacji lekarskiej.

Diagnostyka zapalenia mięśnia sercowego

Diagnostyka zapalenia mięśnia sercowego obejmuje zarówno ocenę stanu ogólnego pacjenta, jak i szczegółowe badania laboratoryjne oraz obrazowe, pozwalające potwierdzić obecność stanu zapalnego i określić jego wpływ na pracę serca.

W badaniach laboratoryjnych wykonuje się m.in. morfologię krwi, oznaczenie markerów stanu zapalnego (CRP, OB) oraz parametrów świadczących o uszkodzeniu mięśnia sercowego, takich jak troponiny. Pomocne jest również badanie stężenia BNP lub NT-proBNP, które pozwala ocenić ewentualne cechy niewydolności serca.

W diagnostyce obrazowej i funkcjonalnej kluczowe znaczenie ma EKG, które może ujawniać zaburzenia rytmu lub przewodzenia. W wielu przypadkach stosuje się także holter EKG, aby wychwycić przemijające arytmie niewidoczne w standardowym zapisie spoczynkowym. Wykonuje się również echo serca (USG), umożliwiające ocenę kurczliwości mięśnia sercowego i wykrycie ewentualnych obszarów jego osłabienia.

RTG klatki piersiowej pozwala ocenić wielkość sylwetki serca i obecność płynu w jamie opłucnej. Złotym standardem w rozpoznawaniu zapalenia mięśnia sercowego jest rezonans magnetyczny serca (CMR), który dokładnie obrazuje zmiany zapalne i bliznowate. W wybranych, trudnych diagnostycznie przypadkach wykonuje się biopsję endomiokardialną, pozwalającą na bezpośrednią ocenę tkanki mięśnia sercowego.

Leczenie zapalenia mięśnia sercowego

Leczenie zapalenia mięśnia sercowego zależy od przyczyny, nasilenia objawów i ogólnego stanu pacjenta. Niezależnie od etiologii, podstawą jest postępowanie ogólne, którego celem jest odciążenie serca i stworzenie warunków do regeneracji. Obejmuje ono przede wszystkim odpoczynek oraz ograniczenie wysiłku fizycznego – w wielu przypadkach nawet na kilka miesięcy. Zaleca się również całkowitą abstynencję alkoholową. Należy unikać niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), ponieważ mogą one nasilać uszkodzenie mięśnia sercowego.

Leczenie przyczynowe dobiera się indywidualnie, w zależności od rozpoznanej etiologii. W przypadku infekcji bakteryjnych wdraża się antybiotykoterapię, natomiast przy chorobach autoimmunologicznych – leki immunosupresyjne. W terapii wspomagającej stosuje się preparaty poprawiające funkcję serca, np. leki stosowane w niewydolności serca czy środki kontrolujące rytm. W ciężkich przypadkach, szczególnie przy nasilonej niewydolności lub groźnych zaburzeniach rytmu, konieczna może być hospitalizacja i intensywny nadzór kardiologiczny.

Rekonwalescencja i powrót do aktywności po zapaleniu mięśnia sercowego

Rekonwalescencja po zapaleniu mięśnia sercowego wymaga czasu i cierpliwości, a tempo powrotu do pełnej aktywności zależy od stopnia uszkodzenia serca oraz przebiegu choroby. Najczęściej zaleca się całkowite ograniczenie wysiłku fizycznego przez minimum 3-6 miesięcy, aby mięsień sercowy mógł się zregenerować. Stopniowe zwiększanie aktywności jest możliwe dopiero po uzyskaniu zgody lekarza i wykonaniu badań kontrolnych.

W okresie zdrowienia ważne są regularne wizyty u kardiologa, obejmujące m.in. badanie EKG, echo serca czy – w razie potrzeby – holter EKG, pozwalający ocenić pracę serca w warunkach codziennej aktywności. Należy unikać intensywnego wysiłku, przegrzewania organizmu, nadmiernego stresu oraz używek, które mogą dodatkowo obciążać serce. Właściwe tempo rehabilitacji i monitorowanie funkcji serca pomagają zmniejszyć ryzyko nawrotu choroby i groźnych powikłań.

Możliwe powikłania i rokowania przy zapaleniu mięśnia sercowego

Możliwe powikłania zapalenia mięśnia sercowego zależą od nasilenia stanu zapalnego oraz szybkości wdrożenia leczenia. U części pacjentów choroba ustępuje bez trwałych następstw, jednak w cięższych przypadkach może prowadzić do poważnych konsekwencji. Należą do nich przewlekła niewydolność serca, utrwalone zaburzenia rytmu wymagające stałej kontroli, a także kardiomiopatia rozstrzeniowa, która upośledza kurczliwość mięśnia sercowego. Rzadko, ale możliwe jest także nagłe zatrzymanie krążenia w wyniku groźnych arytmii. Świadomość potencjalnych powikłań i ścisła opieka kardiologiczna mają kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa chorego.

Przebieg choroby bywa zróżnicowany – u wielu pacjentów po wdrożeniu leczenia i przestrzeganiu zaleceń objawy ustępują całkowicie, a serce odzyskuje prawidłową funkcję. U części chorych konieczna jest jednak dłuższa obserwacja i kontrola kardiologiczna, ponieważ stan zapalny może prowadzić do utrwalonych zaburzeń rytmu, spadku wydolności serca lub rozwinięcia kardiomiopatii. Rokowanie zależy m.in. od przyczyny zapalenia, jego nasilenia oraz szybkości rozpoznania i rozpoczęcia terapii. Regularne badania kontrolne pozwalają wcześnie wykryć ewentualne powikłania i odpowiednio na nie zareagować.

Kiedy należy pilnie zgłosić się do lekarza?

W przebiegu zapalenia mięśnia sercowego mogą wystąpić objawy wymagające natychmiastowej konsultacji lekarskiej lub wezwania pomocy medycznej. Należą do nich: nowy lub utrzymujący się ból w klatce piersiowej, duszność pojawiająca się w spoczynku, omdlenie, kołatanie serca połączone z zawrotami głowy oraz nagłe pogorszenie tolerancji wysiłku. Takie symptomy mogą świadczyć o poważnych zaburzeniach rytmu serca lub rozwijającej się niewydolności krążenia i nie powinny być bagatelizowane.

Najczęściej zadawane pytania o zapalenie mięśnia sercowego

Zapalenie mięśnia sercowego może przebiegać łagodnie lub prowadzić do poważnych powikłań. Poniżej znajdziesz odpowiedzi na najczęściej pojawiające się pytania dotyczące tego schorzenia.

Na czym polega zapalenie mięśnia sercowego?

To stan zapalny obejmujący tkankę mięśnia sercowego, najczęściej wywołany infekcją wirusową. Może uszkadzać komórki serca, zaburzać przewodzenie impulsów elektrycznych i wpływać na jego zdolność do prawidłowego pompowania krwi.

Jakie są najczęstsze objawy zapalenia mięśnia sercowego?

Do objawów należą bóle w klatce piersiowej, kołatanie serca, duszność, szybka męczliwość, a także symptomy przypominające infekcję, takie jak gorączka, bóle mięśni czy ogólne osłabienie. U części osób choroba może jednak przebiegać bezobjawowo.

Jak leczy się zapalenie mięśnia sercowego?

Leczenie polega na odpoczynku, ograniczeniu aktywności fizycznej i unikaniu substancji obciążających serce, takich jak alkohol. W zależności od przyczyny stosuje się leki wspomagające pracę serca, kontrolujące rytm oraz – w wybranych przypadkach – terapie ukierunkowane na zwalczenie infekcji lub procesu autoimmunologicznego.