Niskie ciśnienie i szybkie tętno – co może oznaczać takie połączenie?

Niskie ciśnienie i szybkie tętno mogą pojawić się jednocześnie z wielu powodów. Czasami jest to przejściowa reakcja organizmu, na przykład po odwodnieniu, długim przebywaniu w wysokiej temperaturze albo gwałtownym wstaniu. W innych sytuacjach taki zestaw objawów może wskazywać na utratę krwi, niedokrwistość, infekcję, działanie leków, zaburzenia regulacji ciśnienia lub problem kardiologiczny.

Szybsza praca serca przy niskim ciśnieniu często ma charakter kompensacyjny. Organizm próbuje utrzymać odpowiedni przepływ krwi przez mózg i inne narządy, zwiększając częstość rytmu serca. Dlatego nie zawsze samo szybkie tętno jest problemem – czasami jest odpowiedzią na inną nieprawidłowość.

Znaczenie ma nie tylko wynik na ciśnieniomierzu, ale również samopoczucie. Niskie ciśnienie bez żadnych dolegliwości u osoby, która od lat ma takie wartości, należy oceniać inaczej niż nagły spadek ciśnienia połączony z tętnem powyżej 100 uderzeń na minutę, zawrotami głowy, osłabieniem czy zasłabnięciem.

Jakie ciśnienie uznaje się za niskie?

Za niskie ciśnienie tętnicze często przyjmuje się wartości poniżej 90/60 mmHg. Nie oznacza to jednak, że każda osoba z takim wynikiem ma niedociśnienie wymagające leczenia. U części zdrowych osób, szczególnie młodych i szczupłych, wartości w okolicach 90/60 mmHg mogą występować stale i nie powodować żadnych objawów.

Skopiuj kod: 6GJ8WBAQ

Większe znaczenie ma sytuacja, w której ciśnienie jest wyraźnie niższe niż zwykle dla konkretnej osoby. Pacjent, który zazwyczaj ma ciśnienie około 130/80 mmHg, może źle tolerować nagły spadek do 95/60 mmHg, mimo że wynik nie jest skrajnie niski.

Objawami związanymi z niedociśnieniem mogą być zawroty głowy, uczucie osłabienia, pogorszenie widzenia, nudności, trudności z koncentracją, stan przedomdleniowy i omdlenie. Jeżeli jednocześnie pojawia się przyspieszenie tętna, należy zastanowić się, dlaczego organizm próbuje zwiększyć częstość pracy serca.

Dlaczego przy niskim ciśnieniu serce może przyspieszać?

Ciśnienie tętnicze zależy między innymi od ilości krwi krążącej, pracy serca oraz napięcia naczyń. Jeżeli objętość krwi się zmniejsza albo naczynia nadmiernie się rozszerzają, ciśnienie może spaść.

Organizm uruchamia wtedy mechanizmy obronne. Zwiększa się aktywność układu współczulnego, naczynia mogą się kurczyć, a serce zaczyna pracować szybciej. Celem jest utrzymanie dostatecznego przepływu krwi przez mózg, serce, nerki i inne narządy.

Dlatego szybki puls przy niskim ciśnieniu może być reakcją kompensacyjną. Samo zwolnienie rytmu bez ustalenia przyczyny nie zawsze byłoby właściwe. Najważniejsze jest znalezienie problemu, który doprowadził do spadku ciśnienia.

Odwodnienie – jedna z częstszych przyczyn

Jednym z częstych powodów połączenia niskiego ciśnienia i szybkiego tętna jest odwodnienie. Utrata wody zmniejsza objętość krwi krążącej, przez co serce może przyspieszać, aby utrzymać odpowiednie krążenie.

Do odwodnienia może dojść podczas upałów, intensywnego wysiłku, gorączki, biegunki, wymiotów albo wtedy, gdy przez dłuższy czas przyjmowana jest zbyt mała ilość płynów. Problem może dotyczyć także osób stosujących niektóre leki moczopędne.

Oprócz niskiego ciśnienia i szybkiego tętna mogą pojawić się suchość w ustach, pragnienie, osłabienie, zawroty głowy, mniejsza ilość oddawanego moczu oraz pogorszenie samopoczucia po wstaniu. Znaczne odwodnienie może prowadzić do poważnych zaburzeń krążenia i wymagać pilnej pomocy.

Niskie ciśnienie po wstaniu z łóżka lub krzesła

Jeżeli objawy pojawiają się przede wszystkim po zmianie pozycji z leżącej lub siedzącej na stojącą, przyczyną może być niedociśnienie ortostatyczne. Po wstaniu część krwi przemieszcza się do kończyn dolnych. Zdrowy organizm szybko reaguje, zwiększając napięcie naczyń i dostosowując pracę serca.

Jeżeli mechanizm ten działa niewystarczająco, ciśnienie może istotnie się obniżyć. Za niedociśnienie ortostatyczne przyjmuje się spadek ciśnienia skurczowego o co najmniej 20 mmHg lub rozkurczowego o co najmniej 10 mmHg w ciągu kilku minut po przyjęciu pozycji stojącej.

Pacjent może wtedy odczuwać zawroty głowy, osłabienie, ciemnienie przed oczami i kołatanie serca. Przyczyną może być odwodnienie, działanie leków, długotrwałe unieruchomienie albo zaburzenia układu autonomicznego.

Szybkie tętno po wstaniu a zaburzenia ortostatyczne

Nie każda osoba, której serce wyraźnie przyspiesza po wstaniu, ma typowe niedociśnienie ortostatyczne. Istnieją zaburzenia, w których dominującym problemem jest nadmierny wzrost tętna w pozycji stojącej, bez charakterystycznego spadku ciśnienia.

Dlatego przy nawracających objawach samo sprawdzenie pulsu może być niewystarczające. Warto mierzyć jednocześnie ciśnienie i tętno po kilku minutach odpoczynku w pozycji leżącej oraz po przyjęciu pozycji stojącej. Jeżeli objawy są nasilone lub istnieje ryzyko omdlenia, takich prób nie należy przeprowadzać samodzielnie bez odpowiedniego zabezpieczenia.

Ocena reakcji organizmu na zmianę pozycji jest szczególnie ważna u osób zgłaszających nawracające zawroty głowy, kołatanie, osłabienie i stany przedomdleniowe.

Czy niedokrwistość może powodować szybkie tętno i niskie ciśnienie?

Przy niedokrwistości zmniejsza się zdolność krwi do przenoszenia tlenu. Organizm może próbować to kompensować zwiększeniem częstości pracy serca. Typowe są osłabienie, pogorszenie tolerancji wysiłku, szybsze męczenie się, bladość, duszność wysiłkowa i kołatanie.

W łagodnej niedokrwistości ciśnienie nie musi być obniżone. Jeżeli jednak niedokrwistość jest znaczna albo wynika z ostrej utraty krwi, może pojawić się jednocześnie tachykardia i niedociśnienie.

Dlatego w diagnostyce takich objawów często wykonuje się morfologię krwi. W zależności od sytuacji potrzebna może być również ocena gospodarki żelazowej i poszukiwanie przyczyny utraty krwi.

Utrata krwi – kiedy sytuacja jest pilna?

Nagła utrata większej ilości krwi zmniejsza objętość krwi krążącej. Jedną z pierwszych reakcji organizmu może być przyspieszenie tętna. W miarę nasilania się krwawienia ciśnienie może zacząć spadać.

Krwawienie nie zawsze jest widoczne. Może dochodzić do niego z przewodu pokarmowego, po urazie albo do jam ciała. Niepokojące są między innymi smoliste stolce, wymioty z domieszką krwi, nasilone krwawienie z dróg rodnych, silny ból brzucha połączony z osłabieniem albo objawy pojawiające się po urazie.

Nagły spadek ciśnienia, przyspieszone tętno, bladość, zimny pot, osłabienie i uczucie bliskości omdlenia mogą świadczyć o znaczącej utracie krwi. Taki stan wymaga pilnej oceny medycznej.

Infekcja i gorączka również mogą zmieniać ciśnienie i puls

Podczas infekcji tętno często przyspiesza. Jest to między innymi reakcja na gorączkę, zwiększone zapotrzebowanie organizmu i ewentualne odwodnienie. Przy łagodnej infekcji ciśnienie może pozostać prawidłowe.

Inaczej wygląda sytuacja w ciężkiej infekcji. Znaczny spadek ciśnienia połączony z szybkim tętnem, przyspieszonym oddechem, splątaniem lub gwałtownym pogorszeniem stanu ogólnego może wskazywać na poważne zaburzenie krążenia, w tym rozwijający się wstrząs związany z zakażeniem.

Takiego obrazu nie należy traktować jako zwykłego osłabienia podczas infekcji. Szczególnie niepokojące są zaburzenia świadomości, trudności z oddychaniem, bardzo mała ilość oddawanego moczu, zimna lub plamista skóra oraz postępujące osłabienie.

Czy przyczyną może być arytmia?

Zależność może przebiegać również w odwrotnym kierunku: nie tylko spadek ciśnienia powoduje przyspieszenie rytmu, ale również bardzo szybka arytmia może doprowadzić do obniżenia ciśnienia.

Jeżeli serce pracuje zbyt szybko, komory mają mniej czasu na napełnienie krwią pomiędzy kolejnymi skurczami. W niektórych arytmiach może to ograniczyć ilość krwi pompowanej do organizmu. Pacjent odczuwa wtedy kołatanie, osłabienie, zawroty głowy, duszność lub stan przedomdleniowy.

Szczególnej uwagi wymaga nagły początek bardzo szybkiego rytmu, zwłaszcza gdy wcześniej pacjent czuł się dobrze. Przyczyną może być między innymi częstoskurcz nadkomorowy, migotanie przedsionków z szybką czynnością komór albo – znacznie rzadziej – groźniejsza arytmia komorowa.

Czy leki mogą powodować takie objawy?

Część leków obniżających ciśnienie może powodować zbyt duży spadek jego wartości, zwłaszcza po zwiększeniu dawki, przy odwodnieniu albo po włączeniu dodatkowego preparatu. Znaczenie mogą mieć również leki moczopędne, które zwiększają utratę płynów.

Przyczyną może być również działanie innych preparatów wpływających na układ nerwowy i sercowo-naczyniowy. Dlatego podczas diagnostyki należy dokładnie przeanalizować wszystkie stosowane leki, suplementy i preparaty dostępne bez recepty.

Nie należy samodzielnie odstawiać leków na nadciśnienie ani zmieniać ich dawkowania po pojedynczym niskim pomiarze. Jeśli niższe wartości regularnie powodują zawroty głowy, osłabienie lub zasłabnięcia, leczenie powinien ocenić lekarz.

Jak prawidłowo ocenić niskie ciśnienie i szybkie tętno w domu?

Pojedynczy wynik może być błędny, dlatego warto powtórzyć pomiar po kilku minutach spokojnego odpoczynku. Pomiar należy wykonywać w pozycji siedzącej, z ręką podpartą na wysokości serca i właściwie dobranym mankietem.

Warto zanotować jednocześnie ciśnienie, puls, godzinę i występujące objawy. Jeżeli sytuacja się powtarza, taki dzienniczek może być bardzo pomocny podczas konsultacji.

Jeśli dolegliwości pojawiają się głównie po wstaniu, lekarz może zalecić pomiary w pozycji leżącej i stojącej. Takie badanie pozwala sprawdzić, czy występuje istotny spadek ciśnienia związany ze zmianą pozycji.

Jakie badania mogą być potrzebne?

Zakres diagnostyki zależy od okoliczności. Podstawą są wywiad, badanie lekarskie, pomiary ciśnienia i tętna oraz często EKG. Jeśli objawy sugerują odwodnienie lub zaburzenia metaboliczne, mogą być potrzebne badania elektrolitów i funkcji nerek.

Morfologia pozwala wykryć niedokrwistość, a badania hormonalne mogą być potrzebne między innymi przy podejrzeniu zaburzeń tarczycy. W odpowiednich sytuacjach lekarz może zlecić również echokardiografię oraz inne badania zależne od występujących objawów.

Jeżeli problem występuje po zmianie pozycji ciała, bardzo ważną częścią diagnostyki są pomiary ortostatyczne. Całodobowy holter ciśnieniowy może uzupełnić ocenę dobowego profilu ciśnienia, ale krótkotrwałe spadki występujące bezpośrednio po wstaniu lepiej ocenia się za pomocą odpowiednich pomiarów po zmianie pozycji.

Kiedy warto wykonać holter EKG?

Holter EKG może być przydatny, jeśli szybkie tętno pojawia się napadowo, zwłaszcza gdy towarzyszy mu kołatanie, nierówność rytmu, zawroty głowy lub zasłabnięcia. Badanie pozwala sprawdzić, czy przyspieszenie ma charakter tachykardii zatokowej, czy jest związane z arytmią.

Jest to szczególnie istotne, gdy pacjent opisuje nagłe napady szybkiego rytmu, a standardowe EKG wykonane pomiędzy epizodami jest prawidłowe. Holter może również wykazać, czy objawowi towarzyszyła rzeczywista zmiana rytmu serca.

Jeżeli dolegliwości występują rzadziej niż raz na dobę, klasyczne monitorowanie 24-godzinne może nie wystarczyć. W takiej sytuacji lekarz może rozważyć dłuższy zapis.

Kiedy niskie ciśnienie i szybkie tętno wymagają pilnej pomocy?

Pilnej oceny wymaga nagły spadek ciśnienia połączony z omdleniem, zaburzeniami świadomości, nasilającą się dusznością, bólem w klatce piersiowej albo bardzo dużym osłabieniem. Niepokojące są również zimna, blada lub wilgotna skóra, splątanie i bardzo mała ilość oddawanego moczu.

Szczególnie ważne jest podejrzenie krwawienia, ciężkiego odwodnienia, ciężkiej infekcji lub reakcji alergicznej. W takich sytuacjach niskie ciśnienie i szybkie tętno mogą być objawami poważnych zaburzeń krążenia.

Pilniejszej oceny wymaga także bardzo szybki rytm serca połączony ze spadkiem ciśnienia, zwłaszcza jeśli napad rozpoczął się nagle. W takiej sytuacji nie należy czekać na planowy holter.

Niskie ciśnienie i szybkie tętno – podsumowanie

Połączenie niskiego ciśnienia i szybkiego tętna nie oznacza jednej konkretnej choroby. Często jest wynikiem reakcji kompensacyjnej organizmu na zmniejszenie objętości krwi krążącej, na przykład w przebiegu odwodnienia. Może występować również przy niedociśnieniu ortostatycznym, niedokrwistości, infekcji, utracie krwi lub działaniu leków.

W niektórych przypadkach to szybka arytmia prowadzi do spadku ciśnienia. Dlatego szczególnie ważne są nagły początek objawów, wyraźnie nierówny rytm, omdlenie, duszność i ból w klatce piersiowej.

Pojedynczy niski wynik u osoby bez dolegliwości nie musi oznaczać choroby. Nawracające spadki ciśnienia połączone z tachykardią, zawrotami głowy lub zasłabnięciami wymagają natomiast ustalenia przyczyny. W zależności od obrazu potrzebne mogą być pomiary ortostatyczne, badania laboratoryjne, EKG oraz holter EKG. Najważniejsze jest rozpoznanie, czy szybkie tętno jest prawidłową reakcją organizmu na spadek ciśnienia, czy samo stanowi część problemu.