Kołatanie serca a tarczyca – kiedy zaburzenia hormonalne wpływają na rytm serca?

Kołatanie serca może mieć wiele przyczyn, a jedną z nich są zaburzenia czynności tarczycy. Hormony produkowane przez ten gruczoł wpływają na metabolizm całego organizmu, a także na częstość rytmu serca, kurczliwość mięśnia sercowego i reakcję układu krążenia na pobudzenie. Szczególnie wyraźnie widać to w nadczynności tarczycy, kiedy tętno może przyspieszać, serce jest mocniej odczuwane, a u części pacjentów pojawiają się rzeczywiste zaburzenia rytmu.

Nie każde kołatanie oznacza jednak chorobę tarczycy. Podobne objawy mogą wystąpić przy stresie, niedokrwistości, odwodnieniu, infekcji, stosowaniu substancji pobudzających oraz w przebiegu pierwotnej arytmii. Dlatego przy nawracających dolegliwościach ważne jest ustalenie, czy przyczyną jest zaburzenie hormonalne, problem kardiologiczny czy połączenie kilku czynników.

Dlaczego hormony tarczycy wpływają na serce?

Tarczyca produkuje hormony, które regulują tempo wielu procesów metabolicznych. Ich działanie obejmuje również układ sercowo-naczyniowy. Gdy hormonów tarczycy jest za dużo, organizm funkcjonuje na zwiększonych obrotach. Wzrasta zapotrzebowanie tkanek na tlen, zwiększa się wrażliwość układu krążenia na działanie hormonów stresu, a serce może pracować szybciej i bardziej intensywnie.

W nadczynności tarczycy często obserwuje się przyspieszenie rytmu zatokowego. Pacjent może mieć podwyższone tętno nie tylko podczas wysiłku, ale również w spoczynku. Serce może być wtedy odczuwane jako bijące szybciej i mocniej niż wcześniej.

Skopiuj kod: 6GJ8WBAQ

Przeciwna sytuacja występuje przy znacznym niedoborze hormonów tarczycy. Metabolizm zwalnia, a wraz z nim może zmniejszyć się również częstość rytmu serca. Dlatego niedoczynność tarczycy częściej kojarzy się z wolnym tętnem niż z tachykardią.

Kołatanie serca a nadczynność tarczycy

Nadczynność tarczycy jest jednym z zaburzeń hormonalnych, które należy uwzględnić w diagnostyce niewyjaśnionego szybkiego pulsu i kołatania serca. Nadmiar hormonów tarczycy może powodować utrzymującą się tachykardię zatokową, czyli szybki rytm pochodzący z naturalnego rozrusznika serca.

Pacjent może zauważyć, że jego puls jest wyższy niż wcześniej nawet podczas odpoczynku. Często występuje również nietolerancja wysiłku – aktywność, która wcześniej nie sprawiała trudności, zaczyna powodować szybkie bicie serca, zadyszkę i osłabienie.

Oprócz objawów ze strony serca mogą pojawić się nadmierna potliwość, nietolerancja ciepła, drżenie rąk, niepokój, problemy ze snem, osłabienie mięśni oraz utrata masy ciała mimo prawidłowego lub zwiększonego apetytu. Obecność kilku takich objawów jednocześnie zwiększa prawdopodobieństwo, że szybki puls ma związek z zaburzeniem czynności tarczycy.

Czy nadczynność tarczycy może powodować arytmię?

Nadmiar hormonów tarczycy nie musi powodować wyłącznie przyspieszonego, ale nadal prawidłowego rytmu zatokowego. Może także zwiększać podatność serca na rzeczywiste zaburzenia rytmu.

Szczególne znaczenie ma migotanie przedsionków. Jest to arytmia, w której rytm serca staje się nieregularny i często przyspieszony. Pacjent może odczuwać kołatanie, nierówne tętno, duszność, osłabienie, zawroty głowy albo pogorszenie tolerancji wysiłku.

Ryzyko migotania przedsionków w przebiegu nadczynności tarczycy jest szczególnie istotne u osób starszych i pacjentów z dodatkowymi chorobami układu krążenia. Związek obserwuje się również w łagodniejszych, subklinicznych postaciach nadczynności, w których stężenie hormonów tarczycy może jeszcze mieścić się w zakresie laboratoryjnym, ale TSH jest obniżone.

Dlatego w diagnostyce nowo rozpoznanego migotania przedsionków ocena czynności tarczycy jest ważnym elementem poszukiwania potencjalnych czynników sprzyjających arytmii.

Co oznacza subkliniczna nadczynność tarczycy?

Subkliniczna nadczynność tarczycy oznacza sytuację, w której stężenie TSH jest obniżone, natomiast FT4 i FT3 pozostają jeszcze w zakresie wartości prawidłowych. Objawy mogą być łagodne albo całkowicie nieobecne.

U części pacjentów pierwszym zauważalnym problemem może być właśnie szybsze tętno albo kołatanie serca. Subkliniczna nadczynność również może zwiększać ryzyko migotania przedsionków, szczególnie przy znacznie obniżonym TSH i w starszych grupach wiekowych.

Nie oznacza to, że każde nieznacznie obniżone TSH wymaga natychmiastowego leczenia. Wynik trzeba interpretować w odniesieniu do wieku, stężeń hormonów, przyczyny zaburzenia, objawów i chorób współistniejących.

Czy niedoczynność tarczycy również wpływa na rytm serca?

Tak, ale najczęściej w inny sposób niż nadczynność. Przy niedoborze hormonów metabolizm organizmu zwalnia, dlatego jednym z możliwych objawów jest obniżenie częstości rytmu serca.

Pacjent może obserwować niski puls, osłabienie, senność, nietolerancję zimna, przyrost masy ciała, zaparcia i pogorszenie tolerancji wysiłku. Przy bardziej nasilonej niedoczynności mogą pojawiać się również niekorzystne zmiany w gospodarce lipidowej, ciśnieniu tętniczym i funkcjonowaniu układu krążenia.

Kołatanie serca jest więc znacznie bardziej charakterystyczne dla nadmiaru niż niedoboru hormonów tarczycy. Jeżeli osoba z niedoczynnością zgłasza szybkie bicie serca, warto poszukać także innych przyczyn – między innymi niedokrwistości, zaburzeń elektrolitowych, stresu albo arytmii.

Kołatanie serca podczas leczenia niedoczynności tarczycy

Szczególną sytuacją jest pojawienie się kołatania u osoby przyjmującej hormony stosowane w leczeniu niedoczynności tarczycy. Prawidłowo dobrana dawka ma uzupełniać niedobór i doprowadzić do prawidłowej czynności tarczycy.

Jeżeli jednak dawka jest zbyt duża w stosunku do aktualnego zapotrzebowania organizmu, może dojść do nadmiernego działania hormonów. Pacjent może wtedy odczuwać szybki puls, kołatanie, niepokój, drżenie, nadmierną potliwość lub problemy ze snem.

Nie oznacza to, że lek należy samodzielnie odstawić albo zmniejszyć jego dawkę. W takiej sytuacji potrzebna jest kontrola TSH i FT4, a następnie ocena lekarza prowadzącego. Zapotrzebowanie na hormon może zmieniać się wraz z masą ciała, wiekiem, ciążą, stosowanymi lekami i innymi czynnikami.

Hashimoto a kołatanie serca

Choroba Hashimoto jest autoimmunologicznym zapaleniem tarczycy i najczęściej prowadzi z czasem do niedoczynności. Samo rozpoznanie Hashimoto nie oznacza jednak, że każda osoba będzie miała taki sam profil hormonów przez cały przebieg choroby.

W niektórych sytuacjach związanych z zapaleniem tarczycy może przejściowo dochodzić do uwalniania zgromadzonych wcześniej hormonów. Powstają wówczas objawy odpowiadające ich nadmiarowi, w tym kołatanie i przyspieszenie tętna. Później może rozwinąć się faza niedoczynności.

Dlatego przy pojawieniu się nowych objawów nie należy zakładać, że dotychczasowe rozpoznanie tarczycowe w pełni wyjaśnia aktualny stan. Znaczenie mają przede wszystkim bieżące wyniki badań hormonalnych.

Jak sprawdzić, czy kołatanie ma związek z tarczycą?

Podstawowym badaniem służącym do oceny czynności tarczycy jest oznaczenie TSH. Jeżeli wynik jest nieprawidłowy, oznacza się również wolną tyroksynę – FT4, a w odpowiednich sytuacjach także FT3.

W nadczynności typowo występuje obniżone TSH i zwiększone stężenie FT4 lub FT3. W pierwotnej niedoczynności najczęściej obserwuje się podwyższone TSH i obniżone FT4. W postaciach subklinicznych hormony obwodowe mogą pozostawać w zakresie normy mimo nieprawidłowego TSH.

Samo badanie krwi odpowiada jednak przede wszystkim na pytanie, jak funkcjonuje tarczyca. Nie pokazuje dokładnie, jaki rytm serca występował podczas kołatania. Dlatego przy nawracających objawach diagnostyka hormonalna i kardiologiczna często wzajemnie się uzupełniają.

Czy prawidłowe TSH wyklucza tarczycową przyczynę kołatania?

Prawidłowe TSH znacznie zmniejsza prawdopodobieństwo typowej pierwotnej nadczynności lub niedoczynności tarczycy, ale wynik zawsze powinien być interpretowany w odpowiednim kontekście klinicznym. Istnieją szczególne sytuacje, w których konieczna jest szersza ocena hormonalna.

Jeżeli badania tarczycy są prawidłowe, bardziej prawdopodobne stają się inne przyczyny kołatania. Mogą to być stres, niedokrwistość, odwodnienie, kofeina, alkohol, zaburzenia elektrolitowe, leki albo rzeczywista arytmia niezależna od tarczycy.

Nie należy więc wielokrotnie przypisywać objawu tarczycy tylko dlatego, że pacjent wcześniej miał chorobę tego gruczołu. W przypadku prawidłowo leczonej i wyrównanej hormonalnie choroby tarczycy nawracające kołatanie może wymagać odrębnej diagnostyki.

Kiedy warto wykonać EKG?

Jeżeli kołatanie utrzymuje się w czasie wizyty, podstawowym badaniem jest EKG. Pozwala rozróżnić między innymi tachykardię zatokową od migotania przedsionków i części innych arytmii.

W nadczynności tarczycy częsty jest szybki rytm zatokowy. W takim przypadku EKG potwierdza, że impulsy nadal powstają w prawidłowym miejscu, ale serce pracuje szybciej. Jeżeli rytm jest wyraźnie nieregularny, konieczne jest wykluczenie migotania przedsionków lub innych zaburzeń.

Prawidłowe EKG wykonane pomiędzy napadami nie wyklucza jednak okresowej arytmii. Jeżeli dolegliwość pojawia się tylko przez kilka minut albo kilka razy w tygodniu, potrzebne może być dłuższe monitorowanie.

Kiedy warto wykonać holter EKG?

Holter EKG jest szczególnie przydatny, kiedy kołatanie występuje napadowo i nie udało się go uchwycić w zwykłym EKG. Badanie pozwala rejestrować rytm serca podczas codziennych czynności, odpoczynku i snu.

Może wykazać, że podczas dolegliwości występuje jedynie tachykardia zatokowa związana z nadmiarem hormonów tarczycy. Może również ujawnić pobudzenia dodatkowe, napadowe migotanie przedsionków, częstoskurcz nadkomorowy albo inne zaburzenie rytmu.

Warto podczas monitorowania zapisywać godziny występowania kołatania, osłabienia, duszności lub zawrotów głowy. Pozwala to porównać dolegliwość z dokładnym fragmentem zapisu.

Holter nie odpowiada natomiast na pytanie, czy arytmię spowodowała tarczyca. Do ustalenia związku potrzebne jest połączenie wyniku EKG z badaniami hormonalnymi i całym obrazem klinicznym.

Czy leczenie tarczycy powoduje ustąpienie kołatania?

Jeżeli przyspieszenie rytmu wynika bezpośrednio z nadczynności tarczycy, wyrównanie poziomu hormonów zazwyczaj prowadzi do zmniejszenia tętna i poprawy samopoczucia. W okresie leczenia lekarz może w określonych przypadkach zastosować również leki zmniejszające objawy ze strony układu krążenia.

Nie należy jednak samodzielnie przyjmować preparatów zwalniających tętno. Sposób leczenia zależy od rodzaju zaburzenia hormonalnego, wartości pulsu, ciśnienia i chorób współistniejących.

Jeżeli nadczynności towarzyszy migotanie przedsionków, postępowanie jest bardziej złożone. Konieczna jest nie tylko kontrola czynności tarczycy, ale również ocena samej arytmii, częstości rytmu i ryzyka powikłań zakrzepowo-zatorowych. Wyrównanie hormonów nie zawsze oznacza natychmiastowe i trwałe ustąpienie zaburzenia rytmu.

Kiedy objawów nie należy tłumaczyć wyłącznie tarczycą?

Nawet przy rozpoznanej chorobie tarczycy nie każde kołatanie jest jej skutkiem. Szczególnej diagnostyki wymaga nagle rozpoczynający się napad bardzo szybkiego rytmu, wyraźnie nierówne tętno, omdlenie, stan przedomdleniowy oraz objawy pojawiające się podczas wysiłku.

Podobnie należy postępować, jeżeli hormony tarczycy są prawidłowo wyrównane, a kołatanie nadal występuje. W takiej sytuacji trzeba uwzględnić również inne przyczyny kardiologiczne i pozasercowe.

Istotnym błędem byłoby zarówno przypisywanie każdego szybkiego pulsu tarczycy, jak i pomijanie oceny hormonalnej u pacjenta z niewyjaśnioną tachykardią lub nowo wykrytym migotaniem przedsionków.

Kiedy kołatanie wymaga pilnej pomocy?

Pilnej oceny wymaga kołatanie serca, które nie ustępuje i towarzyszy mu ból lub ucisk w klatce piersiowej, nasilająca się duszność, omdlenie, uczucie bliskości utraty przytomności albo wyraźne pogorszenie stanu ogólnego.

Szczególną uwagę należy zwrócić na utrzymujący się bardzo szybki albo wyraźnie nieregularny rytm. Nie należy w takiej sytuacji czekać na planowe badania tarczycy ani zakładać, że objaw ustąpi po przyjęciu kolejnej dawki leków.

Bardzo nasilona nadczynność tarczycy może w rzadkich przypadkach prowadzić do ciężkiego stanu ogólnoustrojowego z wysoką temperaturą, znaczną tachykardią, zaburzeniami świadomości i niewydolnością układu krążenia. Taki stan wymaga natychmiastowej pomocy medycznej.

Kołatanie serca a tarczyca – podsumowanie

Hormony tarczycy mają bezpośredni wpływ na pracę układu krążenia. Nadczynność tarczycy może powodować przyspieszenie rytmu zatokowego, mocniejsze odczuwanie pracy serca oraz zwiększać podatność na arytmie, szczególnie migotanie przedsionków. W niedoczynności częściej obserwuje się natomiast zwolnienie rytmu serca.

Kołatanie może pojawić się również u osoby leczonej z powodu niedoczynności, jeśli dawka hormonu tarczycy jest zbyt duża. Dlatego w diagnostyce znaczenie mają aktualne wyniki TSH, FT4 i w odpowiednich przypadkach FT3, a nie wyłącznie wcześniejsze rozpoznanie choroby tarczycy.

Przy nawracających kołataniach samo badanie hormonów nie zawsze wystarcza. EKG pokazuje rzeczywisty rytm serca, a holter EKG pozwala uchwycić zaburzenia pojawiające się napadowo. Połączenie badań hormonalnych z rejestracją rytmu pozwala ustalić, czy objaw jest konsekwencją zaburzonej czynności tarczycy, rzeczywistą arytmią czy wynika z innej przyczyny.