Choroba wieńcowa – przyczyny, objawy i leczenie

Choroba wieńcowa to jedno z najczęstszych schorzeń układu krążenia, które może prowadzić do zawału serca i groźnych powikłań. Dowiedz się, jak rozwija się choroba wieńcowa, jakie daje objawy i w jaki sposób można ją leczyć, aby zmniejszyć ryzyko pogorszenia stanu zdrowia.

Czym jest choroba wieńcowa?

Choroba wieńcowa, nazywana także chorobą niedokrwienną serca, to stan, w którym dochodzi do niedokrwienia mięśnia sercowego. Spowodowane jest to zwężeniem lub zamknięciem tętnic wieńcowych, co utrudnia dopływ krwi bogatej w tlen do serca. Niedostateczne zaopatrzenie w tlen osłabia pracę mięśnia sercowego, może wywoływać ból w klatce piersiowej oraz zwiększa ryzyko poważnych incydentów, takich jak zawał.

Choroba wieńcowa jest jedną z najczęstszych chorób układu krążenia i stanowi poważne wyzwanie zdrowotne na całym świecie. Wymaga wczesnego rozpoznania i odpowiedniego leczenia, aby ograniczyć ryzyko groźnych powikłań i poprawić jakość życia pacjenta.

Postaci kliniczne choroby wieńcowej

Choroba wieńcowa może przebiegać w różnych postaciach, różniących się objawami, dynamiką i stopniem zagrożenia życia pacjenta. Przewlekły zespół wieńcowy obejmuje m.in.:

Skopiuj kod: 6GJ8WBAQ

• stabilną dławicę piersiową – dolegliwości pojawiają się przewidywalnie, zwykle podczas wysiłku lub stresu i ustępują po odpoczynku lub przyjęciu nitrogliceryny,
• postać bezbólową – niedokrwienie mięśnia sercowego przebiega bez typowych bólów w klatce piersiowej, często wykrywane przypadkowo,
• postać mikronaczyniową – związana z zaburzeniami przepływu w drobnych naczyniach wieńcowych,
• postać naczyniowo-skurczową (dławica Prinzmetala) – spowodowana nagłym skurczem tętnicy wieńcowej, często w spoczynku.

Ostre postaci choroby wieńcowej to:

• niestabilna dławica piersiowa – nowe lub narastające dolegliwości, które mogą szybko prowadzić do zawału,
• ostre zespoły wieńcowe – obejmujące zawał serca bez uniesienia odcinka ST (NSTEMI) oraz z uniesieniem odcinka ST (STEMI).

Jak rozwija się choroba wieńcowa? Najczęstsze przyczyny

Najczęstszym mechanizmem prowadzącym do choroby wieńcowej jest miażdżyca tętnic wieńcowych. W jej przebiegu w ścianach naczyń odkładają się złogi tłuszczowe, wapń i inne substancje, tworząc tzw. blaszki miażdżycowe. Powodują one stopniowe zwężanie światła tętnic, a w zaawansowanym stadium mogą doprowadzić do ich całkowitego zamknięcia. Skutkiem jest ograniczony przepływ krwi i niedostateczne dostarczanie tlenu do mięśnia sercowego.

Rzadziej choroba wieńcowa rozwija się w wyniku innych mechanizmów, takich jak nagły skurcz tętnicy wieńcowej, zator pochodzący z innej części układu krążenia, zapalenie naczyń, wrodzone lub nabyte wady anatomiczne tętnic wieńcowych, a także urazy. Niedokrwienie serca może być również efektem stanów, w których rośnie zapotrzebowanie organizmu na tlen, np. w nadczynności tarczycy czy ciężkiej niedokrwistości.

Ryzyko rozwoju choroby wieńcowej zależy zarówno od czynników, na które mamy wpływ, jak i tych, których zmienić się nie da. Do modyfikowalnych czynników ryzyka należą przede wszystkim:

• zaburzenia gospodarki lipidowej (dyslipidemia),
• palenie tytoniu,
• podwyższony poziom glukozy we krwi lub cukrzyca,
• nadciśnienie tętnicze,
• otyłość,
• brak regularnej aktywności fizycznej,
• dieta bogata w tłuszcze nasycone i cukry proste,
• przewlekły stres.

Do niemodyfikowalnych czynników ryzyka zalicza się:

• wiek (zwiększone ryzyko u mężczyzn powyżej 45. roku życia i kobiet po 55. roku życia),
• płeć męską,
• obciążenia rodzinne chorobami sercowo-naczyniowymi,
• przebyty wcześniej zawał serca lub inne incydenty sercowo-naczyniowe.

Objawy chorobowy wieńcowej – jak rozpoznać chorobę niedokrwienną?

Ból wieńcowy najczęściej jest odczuwany jako ucisk, gniecenie lub pieczenie zlokalizowane za mostkiem, czasem obejmujące większy obszar klatki piersiowej. Może promieniować do lewego barku, ramienia, szyi, żuchwy, a niekiedy również do pleców lub nadbrzusza. Typowymi czynnikami wyzwalającymi są wysiłek fizyczny, ekspozycja na zimno lub silny stres emocjonalny. Dolegliwości zwykle ustępują w spoczynku lub po przyjęciu nitrogliceryny.

W przebiegu choroby wieńcowej mogą również występować objawy towarzyszące, takie jak duszność, nadmierna potliwość, uczucie lęku czy osłabienie. U części chorych – zwłaszcza w podeszłym wieku lub z cukrzycą – niedokrwienie mięśnia sercowego może przebiegać bez dolegliwości bólowych (postać bezbólową), co utrudnia rozpoznanie.

Diagnostyka choroby wieńcowej – jakie badania trzeba wykonać?

Rozpoznanie choroby wieńcowej opiera się na połączeniu wywiadu, badania fizykalnego i wyników badań dodatkowych. Podstawowym badaniem jest EKG spoczynkowe, które pozwala ocenić rytm serca oraz wykryć ewentualne cechy niedokrwienia lub przebytych incydentów. W niektórych sytuacjach, zwłaszcza gdy objawy są przemijające lub nietypowe, przydatne może być długotrwałe monitorowanie pracy serca za pomocą holtera EKG – rejestrującego zapis przez 24 godziny lub dłużej.

Aby ocenić wydolność serca i potwierdzić niedokrwienie wywoływane wysiłkiem, wykonuje się próby obciążeniowe, takie jak test wysiłkowy na bieżni lub cykloergometrze, echo serca z obciążeniem farmakologicznym czy scyntygrafia perfuzyjna. Echokardiografia pozwala określić kurczliwość mięśnia sercowego i wykryć obszary jego osłabienia. W celu oceny tętnic wieńcowych stosuje się tomografię komputerową (TK) naczyń wieńcowych lub koronarografię – inwazyjne badanie obrazujące ich światło.

W diagnostyce laboratoryjnej oznacza się lipidogram, stężenie glukozy oraz – w przypadku podejrzenia ostrego zespołu wieńcowego – troponiny sercowe. Pomocne bywa także badanie NT-proBNP, które ocenia ewentualne cechy niewydolności serca.

W przypadku nagłego, silnego bólu w klatce piersiowej, duszności, omdlenia lub uczucia kołatania serca należy niezwłocznie wezwać pogotowie lub zgłosić się na SOR, ponieważ może to oznaczać zawał serca.

Jak wygląda leczenie choroby niedokrwiennej serca?

Terapia choroby wieńcowej obejmuje zarówno codzienne nawyki, jak i leczenie farmakologiczne czy zabiegi inwazyjne. Podstawą jest modyfikacja stylu życia – wprowadzenie diety sprzyjającej zdrowiu serca, regularnej aktywności fizycznej dostosowanej do możliwości i zaleceń lekarza, całkowite zaprzestanie palenia tytoniu oraz kontrola masy ciała i parametrów metabolicznych.

Farmakoterapia ma na celu zmniejszenie objawów, spowolnienie rozwoju choroby i redukcję ryzyka powikłań. Najczęściej obejmuje leki przeciwpłytkowe (np. kwas acetylosalicylowy), statyny i inne preparaty obniżające poziom cholesterolu, beta-blokery, blokery kanału wapniowego, inhibitory ACE lub sartany (ARB), a także azotany stosowane doraźnie w przypadku bólu w klatce piersiowej oraz profilaktycznie.

W sytuacjach, gdy leczenie zachowawcze jest niewystarczające lub gdy dochodzi do znacznego zwężenia tętnic wieńcowych, stosuje się metody inwazyjne: przezskórną interwencję wieńcową (angioplastykę z implantacją stentu) lub operacyjne pomostowanie aortalno-wieńcowe (CABG). Wybór metody zależy od lokalizacji i rozległości zmian w naczyniach oraz stanu pacjenta.

Możliwe powikłania i rokowania w przypadku choroby wieńcowej

Nieleczona lub niewłaściwie kontrolowana choroba wieńcowa może prowadzić do poważnych konsekwencji. Do najczęstszych powikłań należą: zawał mięśnia sercowego, przewlekła niewydolność serca, groźne zaburzenia rytmu, a w skrajnych przypadkach – nagła śmierć sercowa.

Rokowanie zależy w dużej mierze od stopnia zaawansowania choroby w momencie rozpoznania, skuteczności leczenia oraz systematycznej kontroli czynników ryzyka. Regularne wizyty u kardiologa, przestrzeganie zaleceń dotyczących stylu życia i farmakoterapii mogą znacząco zmniejszyć ryzyko incydentów sercowo-naczyniowych i poprawić jakość życia.

Profilaktyka choroby niedokrwiennej serca

Podstawą profilaktyki choroby wieńcowej jest ścisła kontrola czynników ryzyka: regularny pomiar i leczenie nadciśnienia tętniczego, wyrównanie profilu lipidowego (zwłaszcza obniżenie LDL-cholesterolu), prawidłowa glikemia u osób z cukrzycą lub stanem przedcukrzycowym oraz utrzymanie prawidłowej masy ciała.

Na co dzień należy stosować dietę prosercową (dużo warzyw, owoców, pełnych ziaren, roślin strączkowych, ryb; ograniczenie soli, tłuszczów nasyconych i cukrów prostych) oraz regularną aktywność fizyczną dostosowaną do zaleceń lekarza. Bezwzględnie trzeba zaprzyjaźnić się z abstynencją od tytoniu (w razie potrzeby z pomocą farmakoterapii i poradnictwa) i ograniczyć alkohol. Dodatkowo dobrze jest zadbać o sen i redukcję stresu, które wpływają na ciśnienie i częstość akcji serca.

W profilaktyce wtórnej szczególne znaczenie ma systematyczne przyjmowanie przepisanych leków (przeciwpłytkowych, hipolipemizujących i innych zaleconych przez lekarza), udział w rehabilitacji kardiologicznej oraz regularne wizyty kontrolne z badaniami (np. EKG, echo, kontrola lipidogramu i glikemii). Zgodność z terapią i stała współpraca z zespołem medycznym istotnie zmniejszają ryzyko zawału, niewydolności serca i groźnych zaburzeń rytmu.

Najczęściej zadawane pytania o chorobę wieńcową

Choroba wieńcowa jest jedną z głównych przyczyn chorobowości i zgonów na świecie. Poniżej znajdziesz odpowiedzi na najczęściej pojawiające się pytania, które pomogą Ci lepiej zrozumieć jej mechanizm, diagnostykę i możliwości leczenia.

Czym jest choroba wieńcowa?

To schorzenie serca polegające na zwężeniu lub zamknięciu tętnic wieńcowych, które doprowadzają krew do mięśnia sercowego. Najczęściej jest skutkiem miażdżycy, a jej konsekwencją jest niedokrwienie serca.

Jakie są objawy choroby wieńcowej?

Najbardziej charakterystyczny jest ból lub ucisk w klatce piersiowej, zwykle pojawiający się podczas wysiłku lub stresu i ustępujący w spoczynku. Może promieniować do ramienia, szyi lub żuchwy. Często towarzyszą mu duszność, nadmierna potliwość i uczucie lęku.

Jak diagnozuje się chorobę wieńcową?

Podstawą są badania takie jak EKG, próby wysiłkowe, echo serca czy koronarografia. W diagnostyce przydatny może być także holter EKG rejestrujący pracę serca przez całą dobę. Dodatkowo wykonuje się badania krwi, m.in. lipidogram i oznaczenie poziomu glukozy.

Na czym polega leczenie choroby wieńcowej?

Obejmuje modyfikację stylu życia, stosowanie leków poprawiających ukrwienie serca i zmniejszających ryzyko powikłań oraz, w razie potrzeby, zabiegi inwazyjne – angioplastykę z implantacją stentu lub pomostowanie aortalno-wieńcowe.

Czy można zapobiec chorobie wieńcowej?

Tak – duże znaczenie ma profilaktyka. Obejmuje ona m.in. kontrolę ciśnienia, poziomu cholesterolu i glukozy, zdrową dietę, regularny ruch, utrzymanie prawidłowej masy ciała i unikanie palenia tytoniu.